6. Probołowice - Pałecznica (21 km)

Etap 6 Małopolskiej Drogi św. Jakuba: Probołowice - Pałecznica. (Żródło: opracowanie własne)

Probołowice 12 km (126 km)

Pierwsza wzmianka źródłowa o probołowickim kościele i parafii pochodzi z 1326 r. W XV w. stał tu drewniany kościół pw. św. Jakuba Większego Apostoła, o którym wspomina Jan Długosz. W XVI w. prawdopodobnie we wsi istniał drugi drewniany kościół. Obie świątynie zostały na przełomie XVI/XVII w. przejęte przez protestantów i zamienione na zbory. Obecny kościół, na planie kwadratu, został wzniesiony w 1759 r. staraniem miejscowego proboszcza ks. Jacka Kowalskiego. Jest to niewielka, drewniana świątynia na kamiennej podmurówce, zbudowana w konstrukcji zrębowej, zewnątrz szalowana. Prezbiterium zamknięte trójbocznie nakrywa płaski strop z fasetą wspierający się na dwóch przyściennych filarach oraz pilastrach. Wnętrze korpusu podzielone na trzy części dwoma rzędami słupów, przykryte jest stropem pozornego sklepienia kolebkowego. Chór muzyczny wsparty na dwóch słupach. Stropy i ściany świątyni pokrywa cenna polichromia wykonana na płótnie. Tematem malowideł są sceny z życia Maryi, sceny pasyjne z narzędziami Męki Pańskiej oraz symbole wiary. Obrazy ujęte są w bogate obramienia ornamentalne. Na łuku tęczowym krucyfiks w płomienistej aureoli. W rokokowym ołtarzu głównym, pomiędzy kolumnami, znajduje się obraz Chrystusa Ukrzyżowanego (rzadkie w sztuce zwrócenie głowy Zbawiciela w lewą stronę), wyżej wyobrażenie Ducha św. w postaci gołębicy w aureoli. Po obu stronach stoją rzeźby i rzeźby śś. Piotra i Pawła. Na zasuwie ołtarza obraz Przemienienie Pańskie. Na bocznej ścianie prezbiterium wisi późnogotycki obraz z wyobrażeniem Świętej Rodziny. W lewym bocznym ołtarzu przy ścianie tęczowej umieszczono słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem tzw. Probołowskiej z XVII w. w złocono–srebrzystej sukience. Po stronie prawej – ołtarz z obrazem św. Jakuba Większego. Apostoł przedstawiony jest z kijem pielgrzymim, księgą i chustą. Posiada bogatą srebrno–złotą sukienkę, która może świadczyć o dawnym kulcie obrazu. Na zasuwie ołtarza obraz z postacią św. Izydora (postać ma 6 palców). Pozostałe wyposażenie świątyni: ambona z wyobrażeniami ewangelistów, chrzcielnica, konfesjonał – pochodzi głównie z XVIII w.

Ołtarz św. Jakuba w kościele św. Jakuba w Probołowicach (fot. Franciszek Mróz)

W części wschodniej kościoła na zewnętrznej stronie prezbiterium niewielka kapliczka z kamienną figurą Niepokalanej Marii Panny. Przed świątynią drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowo-ramowej z XIX w.

Kościół św. Jakuba w Probołowicach, (fot. Franciszek Mróz)

Od kościoła schodzimy w dół, przechodzimy przez ulicę i wchodzimy na drogę biegnącą przez lasek. Po dojściu do asfaltu skręcamy w lewo, a następnie w prawo i przechodzimy przez wieś. Na końcu drogi znajduje się kaplica, którą obchodzimy z lewej strony i wchodzimy do lasu. Przez pola dochodzimy do drogi asfaltowej, która prowadzi nas do Czarnocina.

Czarnocin 3 km (129 km)

Początki tutejszej parafii datuje się na połowę XIII w. Na wzgórzu znajduje się gotycki, kamienny kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 1360 r., którego z fundatorem był Otton z Mstyczowa herbu Lis, współpracownik króla Kazimierza Wielkiego, kantor sandomierski. W XVI w. kościół przeszedł w ręce innowierców (jak wiele kościołów na tym obszarze) i został zamieniony na zbór. Stan ten trwał do początków XVII w., kiedy powrócił w ręce katolików. Na początku XIX w. świątynia została częściowo zniszczona od uderzenia pioruna; z końcem wieku przeszła gruntowny remont (wzniesiono zakrystię przy prezbiterium i kruchtę) Przebudowa spowodowała utratę pierwotnego wyglądu kościoła. Jest to budowla jednonawowa, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Nawa przykryta jest stropem z fasetą, natomiast prezbiterium sklepieniem krzyżowo–żebrowym ze zwornikami. W łuku tęczowym zdobiona belka z krucyfiksem i figurkami aniołków na końcach belek krzyża. W ołtarzu głównym widnieje obraz Wniebowzięcia N.M. Panny. Wyposażenie kościoła – dwa ołtarze boczne oraz ambona są rokokowe. Na uwagę zasługuje kamienna czworoboczna kropielnica przerobiona prawdopodobnie z figury przydrożnej. Zdobią ją ludowe XVII–wieczne płaskorzeźby ze sceną Ukrzyżowania, postaciami Matki Bożej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty. W północną ścianę nawy wmurowany jest wykuty z kamienia herb fundatora kościoła. W bryle czarnocińskiego kościoła dominuje wysoka wieża z płaskim dachem wspartym na konsolkach, na którym stoi niewielka latarnia. Na narożach wieży dobudowano w XIX w. potężne przypory. W sąsiedztwie kościoła – drewniana dzwonnica oraz XIX– wieczny park krajobrazowy, który otaczał nieistniejący już neogotycki dwór.

Wychodząc z Czarnocina kierujemy się w stronę głównej drogi (nr 770), którą przechodzimy; po przejściu 300 m. skręcamy w lewo między budynkami. Drogami przez pola dochodzimy do Koryta. We wsi skręcamy w prawo, drogą polną dochodzimy do średniowiecznej wsi Kobylnik, w której w przeszłości hodowano kobyły (klacze) na potrzeby grodu. Przechodzimy przez wieś, mijając figury przydrożne Chrystusa Frasobliwego oraz Anioła Struża, kierujemy się na zachód, droga w dół schodzimy do Skalbmierza.

Skalbmierz 12 km (141 km)

Lokalna tradycja mówi, że założycielem wsi był palatyn księcia Bolesława Krzywoustego Skarbimir z rodu Awdańców. Za udział w spisku przeciwko władcy został oślepiony i wygnany z kraju. Jego włości przeszły w posiadanie biskupów krakowskich. Pierwszy źródłowy dokument, w którym wspomniany jest Skalbmierz pochodzi z 1217 r. – jest w nim mowa o osadzie leżącej na szlaku handlowym prowadzącym z Wrocławia przez Kraków i Sandomierz w kierunku Rusi. W okresie rozbicia dzielnicowego Skalbmierz zdobył Konrad Mazowiecki, który istniejący w osadzie kościół przebudował na obiekt warowny. W czasie najazdu tatarskiego gród został spustoszony, ale nie utracił swego znaczenia handlowego. W roku 1342 Kazimierz Wielki nadał osadzie średzkie prawa miejskie, które zapoczątkowały wspaniały okres rozwoju miasta. Rządził nim samorząd, na czele którego stała Rada Miasta i burmistrz. Podstawą rozwoju Skalbmierza był handel – kupcy zrzeszeni w gildiach handlowali końmi, trzodą chlewną, bydłem, zbożem, chmielem oraz solą. Kwitło też życie kulturalne i naukowe. Przy kolegiacie funkcjonowała od 1309 r. szkoła, w której kształcił się m.in. Stanisław Skalbmierczyk, prawnik i kanonik wawelski, pierwszy rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego; razem z Pawłem Włodkowicem uważany jest za twórcę polskiej szkoły prawa międzynarodowego. Tu także nauki pobierał Mikołaj Rej – nazywany„ ojcem piśmiennictwa polskiego”.

Rozwój Skalbmierza został zahamowany w XVII w., kiedy szalały pożary, epidemie, najazdy Szwedów, Węgrów, Kozaków, które doszczętnie zniszczyły miasto. Dodatkowym czynnikiem upadku znaczenia było odebranie prawa miejskiego w 1870 r. Ponownie Skalbmierz stał się miastem w 1927 r.

Najcenniejszym obiektem miasta jest kościół parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela zbudowany przed rokiem 1217. Do 1819 r. pełnił funkcję kościoła kolegiackiego. Być może jego fundatorem był Skarbimir lub któryś z biskupów krakowskich. Była to jednonawowa budowla romańska z wieżami w fasadzie zachodniej, po której do dziś przetrwały dwie wieże i dolne części ścian prezbiterium. W 1235 r. Konrad Mazowiecki dokonał przebudowy tzw. inkastelacji kościoła nadając mu charakter obronny. W XV w. wzniesiono obecny kościół z wykorzystaniem elementów wcześniejszej świątyni. Zbudowany jest z kamienia, jedynie XV– wieczne przybudówki – zakrystia, skarbczyk, nad którym mieścił się kapitularz kolegiacki – są z cegły. Jest budowlą trójnawową, w konstrukcji bazylikowej z wydłużonym prezbiterium, typowym dla budownictwa krakowskiego. Od zachodu i północy znajdują się kruchty. Prezbiterium przykrywa sklepienie krzyżowo–żebrowe, naw kolebkowo-krzyżowe.

Wnętrze kościoła św. Jana Chrzciciela w Skalbmierzu, (fot. Urszula Zimny)

Ołtarz główny z początku XX w. wykonany został na wzór poprzedniego z 1626 r. Pomiędzy parą zdobionych kolumn i przerwanym belkowaniem, umieszczony centralnie obraz przedstawia scenę Zwiastowania, wyżej Trójcę Świętą. Po bokach stoją rzeźby: w niższej kondygnacji nadstawy figury śś. Piotra i Pawła; wyżej śś. Wojciecha i Stanisława; na szczycie ołtarza, pomiędzy parą aniołów figura św. Michała Archanioła. Obok ołtarza barokowa boazeria z czterema obrazami oraz rzeźbione stalle z XVII w. ze scenami z życia św. Jana Chrzciciela na zaplecku. Prezbiterium od nawy oddziela wygięta, profilowana belka tęczowa z obramieniem, na którym widoczne są aniołki. Na belce stoi dwustronny krucyfiks z aniołami oraz figury Matki Bożej Bolesnej i św. Jana; powyżej owalny obraz św. Józefa z Dzieciątkiem, całość wieńczy trójkątny przyczółek.

W korpusie nawowym 8 ołtarzy w większości barokowych. Na ścianie tęczowej ołtarz z obrazem N.M. Panny Większej z Dzieciątkiem w srebrnej sukience, na zasuwie Matki Bożej Różańcowej. Po przeciwnej stronie obraz św. Anny Samotrzeć z XVIII w., na zasuwie św. Stanisław Kostka. Pozostałe ołtarze usytuowane są przy ostrołukowych filarach międzynawowych. W prawej nawie znajduje się obraz Pokłon Trzech Króli przypisywany flamandzkiemu malarzowi Jakubowi Jordaens (1593–1678), którego twórczość wykazuje wpływ malarstwa Caravaggio i Rubensa. Obraz jest najcenniejszym dziełem sztuki zachodnioeuropejskiej na Ponidziu. Na ścianach kościoła liczne epitafia, wśród których jest epitafium Stanisława ze Skalbmierza znajdujące się pod chórem.

Wychodząc ze Skalbmierza idziemy wzdłuż głównej drogi na Miechów (nr 783) aż do skrzyżowania z drogą na Pałecznicę. Skręcamy w nią, idziemy prosto aż do skrzyżowania z drogą w Rędzinach; przy krzyżu skręcamy w prawo na Tempoczów – Rędziny. Przechodzimy przez wieś Kresy; do Pałecznicy wchodzimy drogą przy cmentarzu.