4. Szczaworyż - Wiślica (20 km)

Etap 4 Małopolskiej Drogi św. Jakuba: Szczaworyż - Wiślica. (Żródło: opracowanie własne)

Szczaworyż jest wsią położoną wśród wzgórz Garbu Pińczowskiego na granicy Szanieckiego Parku Krajobrazowego. Badania archeologiczne odkryły na Górze Kapturowej grodzisko otoczone wałem ziemnym, datowane na VII w. Znaleziono elementy broni oraz fragmenty naczyń rzymskich i małopolskich z VII-XII w. W średniowieczu był to tzw. gród refugialny wykorzystywany w okresie zagrożenia.

Na niewielkim wzniesieniu znajduje się kościół p.w. św. Jakuba Starszego. Początki istnienia parafii datuje się na początek XII w. Pierwszy murowany kościół erygowano w roku 1430, o czym świadczy znajdujący się na cmentarzu kamienny słup z informacją o fundacji kościoła. Świątynia została przebudowana na początku XVII w. Dawny, gotycki kościół stał się teraz prezbiterium, w którym widoczne są wcześniejsze pozostałości – skarpy i wsporniki; dodano także nowe przykrycie – kopułą z latarnią. Po kolejnej rozbudowie XVIII i XIX w., kiedy dobudowano dwie barokowe kaplice boczne, kościół otrzymał rzadko spotykany plan krzyża greckiego. O zachodu powstała też kruchta, nad którą wznosi się wieża z trzema dzwonami – Maryja, Jakub, Paweł. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na geometryczną dekorację stiukową, charakterystyczną dla renesansu lubelskiego, pokrywającą sklepienie kolebkowe z lunetami.

Monumentalny ołtarz główny z niewielkim obejściem składa się z perspektywicznie ustawionych kolumn stojących na cokołach, pomiędzy, którymi stoją figury: śś. Anny, Joachima (strona lewa) oraz śś. Norberta i Antoniego z Padwy (strona prawa) Na kolumnach wspiera się falujące belkowanie z postaciami aniołów. Całość wieńczy gloria z monogramem Maryi otoczonym puttami. Centralną część ołtarza zajmuje XVI–wieczny wizerunek Matki Bożej Łaskawej zwanej Szczaworyską. Wokół niego stylizowany lambrekin i główki aniołków. Obraz Maryi prezentuje typ tzw. Eleusa, gdzie Chrystus przytula swą twarz do twarzy Matki. Dzieciątko stoi na Jej kolanach, w ręku trzyma jabłko. Na obraz nałożona jest repusowana, srebrna sukienka. Szczaworyska Matka Boża już od wieków słynęła łaskami, dlatego też kościół był znanym miejscem pielgrzymkowym.

Kościół św. Jakuba w Szczaworyżu (fot. Franciszek Mróz)

Po prawej stronie ołtarza, na ścianie prezbiterium wisi obraz patrona świątyni św. Jakuba. Pierwotnie znajdował się na zasuwie ołtarza głównego. Św. Jakub ubrany jest w stroju pielgrzyma – na długiej pelerynie przymocowane są muszle, w pasie widoczny różaniec oraz bukłak, na plecach kapelusz, w ręce kij podróżny, na nogach sandały. W tle – w górnej części niebo, z którego wyłaniają się putta; w dolnej – krajobraz z kościołem. Przed Apostołem taśma z inskrypcja pisaną. Na północnej ścianie prezbiterium zachował się też fragment XVI–wiecznej polichromii z inskrypcja łacińską.

Obraz św. Jakuba Starszego, (fot. Franciszek Mróz)

Wiszący w prezbiterium obraz z postacią św. Jakuba Starszego nie jest jedynym we wnętrzu. Drugi obraz, odnaleziony podczas renowacji w XX w. wisi obecnie w zakrystii. Prawdopodobnie pochodzi z pierwotnego kościoła. Na tym obrazie św. Jakub Apostoł ubrany jest w krótką pelerynę z widoczną na niej muszlą, ma spodnie i wysokie buty, w rękach kapelusz i kij podróżny.

W światyni ustawionych jest pięć interesujących ołtarzy XVII/ XVIII w. Na ścianie tęczowej oddzielającej prezbiterium od nawy dwa wczesnobarokowe ołtarze. W lewym obraz z postaciami: św. Anny Samotrzeć, śś. Izydora, Stanisława Kostki oraz św. Krzysztofa w zwieńczeniu; w prawym – św. Leonarda. W kaplicy południowej – w centralnej części ołtarza kolumnowego rzeźba Ukrzyżowanego Chrystusa, na zasuwie obraz św. Mikołaja, na szczycie obraz Matki Bożej Szkaplerznej. W drugiej kaplicy północnej – w centralnej części ołtarza obraz Matki Bożej Bolesnej ujęty kolumnami, wyżej obraz Chrystus przy kolumnie, któremu towarzyszą aniołowie trzymający narzędzie męki.

Całość barokowego wnętrza uzupełniają: ambona, chór muzyczny oraz liczne płyty epitafijne. Pod kaplicą północną krypta, w której znajduje sie trumna ze szczątkami fundatorów kościoła – rodziny Kosteckich.

Przy świątyni stoi XVII-wieczny budynek dawnej plebanii, który zamieniono początkowo na kaplicę Niepokalanego Poczęcia, obecnie kaplicę przedpogrzebową. Poniżej kościoła, na niewielkiej pochyłości jest tzw. “samotnia” miejsce kontemplacji i wyciszenia, przy którym stoi studnia z cudowną wodą, mająca ponoć mieć właściwości odmładzajace.

Po opuszczeniu kościoła idziemy szosą w dół i skręcamy za sklepem w prawo. Przechodzimy przez szosę, idziemy prosto pod górę około 1 km. Nasz szlak skręca w prawo za stawem i dalej prowadzi polną drogą przez Pęczelice, skąd rozciąga się widok na Szczaworyż. Tutaj za dawnym zborem ariańskim skręcamy w dróżkę w lewo. Na pierwszych metrach jest ona asfaltowa, ale potem odchodzi od niej droga polna, którą kierujemy się do Skotnik Dużych (ok. 1,5 km). Po dotarciu do bitej drogi, skręcamy w nią w prawo i dochodzimy do kąpieliska w kompleksie Ośrodka Rekreacyjnego zlokalizowanego w miejscowości Radzanów. We wsi znajduje się murowany dwór z końca XVIII w. Wejście tworzy ryzalit z attyką, w której znajduje się herb Buska – Słońce. Za zalewem wchodzimy na drogę asfaltową i idziemy nią prosto. Po lewej mijamy drugi zalew, za którym skręcamy w lewo w pierwszą leśną dróżkę, dochodzimy do szosy; po jej przejściu skręcamy w pierwszą asfaltową drogę w prawo. Asfalt kończy się po kilku metrach i za ogrodzeniem skręcamy w drogę w prawo. Przechodzimy teraz przez pola, następnie przez lasek i wychodzimy w Kawczycach. Idziemy w lewo, aż docieramy do miejscowości Hołudza. Główna droga skręca w lewo, ale my idziemy prosto. Asfalt kończy się wraz z zabudowaniami, jednak droga idzie dalej prosto. Po około 1km przechodzimy przez rzeczkę Maskalica, za którą skręcamy w lewo i drogą podążamy dalej aż do asfaltowej drogi w Brzeziach. Przechodzimy przez wieś i skręcamy w lewo. Dalej idziemy tak, jak wiedzie niebieski szlak turystyczny przez pola, docierając do szosy w Chotlu Czerwonym.

Chotel Czerwony 13 km (107 km)

Wznoszący się na gipsowym wzgórzu gotycki kościół pw. św. Bartłomieja i św. Stefana Króla został zbudowany w połowie XV w. z fundacji kanonika krakowskiego Jana Długosza. Stoi na miejscu wcześniejszego drewnianego kościółka z XIV w. Świątynia otoczona jest pozostałościami muru cmentarnego. Na nadprożu kamiennej bramy cmentarnej widnieje zatarty orzeł polski. Kościół jest jednonawowy w planie zbliżonym do kwadratu. Do nawy przylegają dwie kruchty; na jednej widnieje zegar słoneczny. Nad portalem prowadzącym do nawy znajduje się tablica erekcyjna z 1450 r. – to kamienna płaskorzeźba w obramieniu inskrypcyjnym przedstawiająca postacie Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz śś. Stefana i Hieronima. Kościół sklepiony jest gotyckim sklepieniem sieciowym ze zwornikami prezentującymi herby: w prezbiterium Orła Polskiego, w nawie Wieniawa – Jana Długosza i Dębno – Zbigniewa Oleśnickiego. Na ścianach prezbiterium i nawy znajdują się fragmenty polichromii z XVI w., odkryte w 1957 r. W późnobarokowym ołtarzu głównym został umieszczony gotycki krucyfiks z XV w. oraz dwie rzeźby; gotycka – Matki Bożej Bolesnej i barokowa – św. Jana. Za ołtarzem gotyckie sakramentarium, niewielkie pomieszczenie do przechowania Najświętszego Sakramentu i świętych olejów, z baldachimem zdobionym maswerkami i pinaklami. Na ścianie tęczowej – dwa rokokowe ołtarze boczne z obrazami NMP Niepokalanie Poczętej i św. Bartłomieja.

Poniżej kościoła można zobaczyć niewielką grotę krystalicznych gipsów tworzących zrosty tzw. „jaskółcze ogony” Największe tego typu okazy na świecie znajdują się w rezerwacie ‘Prześlin” położonym w niedalekiej odległości od kościoła.

Po zejściu ze wzniesienia, na którym stoi kościół, droga prowadzi tak jak biegnie szlak niebieski, początkowo szosą, potem przez pola. Dochodzimy do Gorysławic, a następnie szosą 776 do Wiślicy.

Kościół św. Bartłomieja w Chotlu Czerwonym (fot. Urszula Zimny)

W Gorysławicach, dawnym przedmieściu Wiślicy, przechodzimy obok znajdującego się na niewielkim wzgórzu kościoła p.w. św. Wawrzyńca. Ta jednonawowa świątynia została wzniesiona w połowie XVI w. z białego kamienia pińczowskiego na miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła. W planie ma nawę zbliżoną do kwadratu, nieco węższe, prosto zamknięte prezbiterium, w którym widoczny jest późnorenesansowy portal prowadzący do zakrystii oraz fragmenty polichromii. Wejście do kościoła znajduje się od strony południowej. Przykrycie sieciowe z żebrami spływającymi na przyścienne wsporniki zachowało się tylko w prezbiterium; w nawie drewniany strop. W XVII w. z fundacji rodziny Żelazowskich dobudowano do świątyni kwadratową kaplicę przykrytą kopułą z latarnią. Kaplica umiejscowiona jest nietypowo – na osi kościoła od strony zachodniej. We wczesnobarokowym ołtarzu głównym obraz z postaciami śś. Wawrzyńca i Szczepana oraz fundatorem kościoła kanonikiem wiślickim Jakubem Gromeckim. Na belce tęczowej krucyfiks i figury Matki Bożej Bolesnej oraz św. Jana. Ołtarze boczne pochodzą z epoki baroku; w prawym znajduje się późnogotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem w płomienistej aureoli z XVI w., w lewym scena Ukrzyżowania. Mimo pewnej wartości, jaką prezentuje kościół zwiedzanie jest utrudnione, ponieważ otwierany jest sporadycznie.

Kościół św. Wawrzyńca w Gorysławicach (fot. Urszula Zimny)