3. Kotuszów - Szczaworyż (30 km)

Etap 3 Małopolskiej Drogi św. Jakuba: Kotuszów - Szczaworyż. (Żródło: opracowanie własne)

Kotuszów 15 km (64 km)

Początki Kotuszowa datuje się na I połowę XIV w. Parafia św. Jakuba Apostoła, erygowana przed 1326 r., obejmowała tereny okolicznych miejscowości m.in. Kurozwęk i Staszowa. W XV w. stał tu drewniany kościół, który został zniszczony przez kasztelana radomskiego Krzysztofa Lanckorońskiego – kalwinistę. W XVII w. nową, barokową świątynię ufundowała rodzina Lanckorońskich. W XVIII w. Kotuszów był własnością Czartoryskich, którzy wznieśli zespół dworski otoczony parkiem, przy którym mieściła się stadnina koni. Potem wieś należała do Lubomirskich, Potockich, Radziwiłłów. W XX w. przeszła w ręce rodziny Popielów z pobliskich Kurozwęk. Podczas II wojny światowej zabudowa Kotuszowa wraz z kościołem została doszczętnie zniszczona. Obecną świątynię odbudowano dzięki staraniom proboszcza ks. Antoniego Sobczyka. Kościół p.w. św. Jakuba Apostoła to murowana budowla jednonawowa na planie krzyża, o ramionach utworzonych z dwóch kaplic – św. Antoniego i św. Józefa. Prezbiterium jest węższe od nawy, zamyka je półkolista absyda. Wyposażenie kościoła jest barokowe, w głównym ołtarzu znajduje się łaskami słynący obraz Matki Bożej Kotuszowskiej. Jest to kopia obrazu, który zaginął podczas II wojny światowej.

Na zasłonie obraz z przedstawieniem św. Jakuba Apostoła z otwartą księgą i kijem pielgrzymim. U stóp widoczny miecz, narzędzie śmierci. Tabernakulum ołtarza pochodzi z kaplicy pałacowej z Kurozwęk. W kościele znajdują się trzy rokokowe relikwiarze, śś. Celestyna i Justyniana, św. Franciszka i Krzyża Świętego. Od zachodu do nawy dostawiona jest czterokondygnacyjna, prostopadłościenna wieża.

Obraz św. Jakuba Ap. w kościele w Kotuszowie, (fot. Franciszek Mróz)

Kościół św. Jakuba w Kotuszowie, (fot. Franciszek Mróz)

Około 3 km na północ od Kotuszowa, zbaczając nieco ze szlaku znajduje się zalew Chańcza. Zbudowany na rzece Czarnej jest największym sztucznym jeziorem na Kielecczyźnie, pełni rolę zbiornika przeciwpożarowego oraz źródła energii elektrycznej. Jest też wykorzystywany w turystyce, stanowiąc przyjemne miejsce do wypoczynku.

Po wyjściu z kościoła kierujemy się w lewo i dochodzimy do drogi głównej, którą idziemy w prawo. Po przejściu 3,5 km dochodzimy do drogi nr 756 Raków – Szydłów, skręcamy w lewo i podchodzimy do Szydłowa.

Szydłów 4 km (68 km)

Szydłów określany jest „Polskim Carcassonne”, ze względu na podobieństwo do francuskiego miasta, posiadającego najlepiej zachowany średniowieczny układ urbanistyczny w Europie. W źródłach historycznych po raz pierwszy Szydłów wymieniany jest w 1191 r., przy informacjach o powinności mieszkańców do dziesięciny na rzecz kolegiaty sandomierskiej. Miejscowość położona przy uczęszczanych szlakach handlowych Kraków– Opatów oraz Jędrzejów–Sandomierz bardzo szybko się rozwijała. W 1329 r. otrzymała średzkie prawa miejskie z rąk króla Władysława Jagiełły. Ze względu na położenie i znaczenie militarne miasta, Kazimierz Wielki otoczył je murami obronnymi, wybudował zamek i kościół. Rozkwit Szydłowa związany był z handlem i rzemiosłem. Odbywały się liczne jarmarki, działały cechy m.in. kowali, mieczników, kotlarzy, bednarzy, garncarzy czy szewców. Sławę miastu przynosiła produkcja sukna; cech krawców wybudował sukiennice. Dzięki przywilejom Zygmunta Starego powstały wodociągi i łaźnia miejska. Rozwój Szydłowa przerwały pożary w 1565 r. i 1630 r. Wielkie zniszczenia dokonały się także w czasach potopu szwedzkiego. Miasto podupadło i już nie powróciło do dawnej świetności. Po klęsce powstania styczniowego Szydłów utracił w 1869 r. prawa miejskie. Podczas działań wojennych w 1944 r. duża część miejscowości została zniszczona. Obecnie miasto jest po gruntownej restauracji i średniowieczne obiekty udostępnione są do zwiedzania.

Do najbardziej interesujących zabytków Szydłowa należy zachowany średniowieczny zespół miejski z murami obronnymi. W południowej części miasta znajduje się prostokątny rynek, z którego naroży wybiegają pod kątem prostym ulice.

Mury miejskie zostały zaprojektowane z uwzględnieniem naturalnego ukształtowania terenu – z jednej strony dochodziły do urwiska, z drugiej dostęp do miasta utrudniały rowy i ziemne wały. Do miasta prowadziły trzy bramy – Krakowska, Opatowska, Sandomierska (lub furta Wodna). W ciągu murów zakończonych blankami wzniesiono baszty. Z trzech dawnych bram wjazdowych zachowała się tylko kamienna Brama Krakowska, której górne kondygnacje zostały przebudowane w XVI w. Dodano wtedy renesansową attykę, gdzie mieściły się otwory strzelnicze oraz koliste wieżyczki. W wysuniętej części budowli umieszczona była brona służąca do zamykania wjazdu. Przed bramą od strony fosy – przerzucony most zwodzony.

Szydłow - widok na mury miejskie (fot. Urszula Zimny)

Zamek królewski powstał w XIV w. z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na miejscu istniejącego wcześniej dworu książęcego. Był założony na planie prostokąta z dziedzińcem zamkniętym z dwóch stron murem miejskim i kwadratowym ryzalitem od południa, gdzie miała się mieścić kaplica zamkowa. Budowla była piętrowa, na każdym poziomie znajdowały się dwie sale. Do dziś pozostały jedynie ruiny Sali Rycerskiej. Od strony północnej dziedzińca zachował się tzw. Skarbczyk wzniesiony w XVI w. w miejscu przebudowanej obronnej baszty. Obecnie mieszczą się w nim biblioteka i muzeum. Do wnętrza kompleksu, od strony miasta prowadzi brama wjazdowa z początku XVII w.

Brama Krakowska w Szydłowie (fot. Urszula Zimny)

Kościół farny pw. św. Władysława króla Węgier jest jednym z kościołów ekspiacyjnych wzniesionych przez Kazimierza Wielkiego za zabójstwo ks. Marcina Baryczki. Wybudowano go ok. 1355 r. na miejscu starszego kościoła drewnianego. W 1630 r. został zniszczony przez pożar. Odbudowany, ale pierwotny, gotycki kształt przywrócono jedynie prezbiterium. Największe straty przyniosła II wojna, po której świątynia przeszła renowację. Jest to budowla z cegły z wykorzystaniem zendrówki oraz kamieniem użytym do elementów konstrukcyjnych i dekoracyjnych. Do świątyni prowadzą dwa wejścia – główne i boczne od południa (dziś zamurowane) Fasadę zamyka blendowy szczyt znajdujący się pomiędzy wysokimi, stromymi dachami; niższa część fasady trójdzielna, podzielona przyporami, między którymi zachował się gotycki portal wejściowy. Kościół jest dwunawową halą, sklepienie opiera się na ośmiobocznych filarach. W prezbiterium węższym od nawy, zamkniętym wielobocznie możemy podziwiać XVI-wieczny ołtarz szafkowy. W części centralnej tryptyku rzeźby Madonny z Dzieciątkiem oraz śś. Piotra i Pawła; na skrzydłach sceny wręczenie kluczy św. Piotrowi; nawrócenie św. Pawła oraz męczeńska śmierć obu świętych. Od strony północ- nej, w XVII w. dobudowano do nawy kaplicę zw. „Literacką”, w której znajduje się późnorenesansowy ołtarz z gotyckimi rzeźbami Matki Bożej oraz św. Jana Chrzciciela; na skrzydłach obrazy śś. Kazimierza i Floriana. Obok kościoła dzwonnica z XVIII w., przebudowana z baszty obronnej, w której widoczne są zachowane otwory strzelnicze.

Szydłów zamieszkiwała duża gmina żydowska. Jak głosi podanie, Kazimierz Wielki miał ufundować tu synagogę, przez wzgląd na swoją żydowską kochankę Esterkę. Obecna budowla pochodzi z XVI w., będąc przykładem bóżnicy obronnej. Murowana z widocznymi zewnątrz szkarpami. Ściany wieńczy mur attykowy z blankami kryjącymi dach pogrążony. Do synagogi przylega dobudówka mieszcząca w przeszłości babiniec. W sali modlitewnej sklepionej kolebkowo znajduje się zachowany aron ha-kodesz, nad którym widoczna jest hebrajska inskrypcja. Obecnie w synagodze mieści się muzeum z eksponatami związanymi z kulturą żydowską. Są to m.in. przedmioty i księgi religijne. Przed budynkiem znajdują się dwie drewniane rzeźby – króla Kazimierza i Esterki.

Poza obrębem murów miejskich znajduje się murowany z kamienia gotycki kościół p.w. Wszystkich Świętych. Jest to świątynia z XIV w., jednonawowa, arkadą przechodząca do prosto zamkniętego prezbiterium, przy którym dobudowano w XV w. zakrystię. W budowli zachowały się trzy gotyckie, kamienne portale. Wewnętrzne ściany świątyni pokrywa figuralna polichromii z drugiej połowy XIV w. odkryta w 1946 r. Przedstawia sceny z Nowego Testamentu m.in. Siedem radości Maryi, sceny pasyjne i siedem grzechów głównych. Obecnie w kościele prowadzone są prace konserwatorskie.

Legenda wiąże świątynię, ale też i nazwę miejscowości Szydłów ze znanym rozbójnikiem o nazwisku Szydło, który wraz z towarzyszami napadał na przejeżdżających tędy kupców. Swoją kryjówkę miał mieć w jaskini pod dzisiejszym kościołem Wszystkich Świętych. Pewnego razu banda Szydły napadła na karawanę kupiecką. Jednak nie byli to kupcy, a przebrani rycerze. Zbóje zostali ujęci i straceni. Ze znalezionych pieniędzy i kosztowności król nakazał założyć osadę i wybudować w podzięce kościół.

Po wyjściu przez Bramę Krakowską przechodzimy przez główną drogę (nr 765) i kierujemy się na Gacki. Idziemy cały czas prosto, po czym skręcamy w pierwszą drogę w prawo, którą dochodzimy do wsi Wola Żyzna. Przy drogowskazie z nazwą miejscowości skręcamy w prawo i przechodzimy przez wieś. Po około 1 km skręcamy za kapliczką Matki Bożej w polną drogę w lewo, dochodzimy do lasu i idąc cały czas prosto wychodzimy we wsi Grzymała. Przechodzimy przez nią kierując się na zachód i docieramy do Kargowa.

Kargów 13 km (81 km)

Parafia w Kargowie mogła istnieć już na początku XIV w. Murowany kościół ufundował król Kazimierz Wielki w miejscu poprzedniej drewnianej świątyni. Należał do grupy kościołów ekspiacyjnych. Podczas II wojny światowej obiekt uległ niemal całkowitemu zniszczeniu. Obecny kościół p.w. Matki Bożej Częstochowskiej i św. Józefa zbudowano po wojnie, wykorzystując ocalałe elementy starej budowli – dolne, ceglane partie prezbiterium, zworniki sklepienne, kamienne obramowania okien, portal nad zamurowanym wejściem od strony południowej. Z dawnego wyposażenia świątyni zachował się tylko obraz św. Dominika i organy (niestety nieczynne).

Przy kościele skręcamy w lewo i po lewej stronie mijamy cmentarz. Droga do Kołaczkowic, licząca około 11 km, biegnie przez bardzo malownicze tereny wśród łąk i pól. Przed miejscowością Zaborze, która niegdyś nosiła nazwę Jakubiec, mijamy kapliczkę Matki Bożej, skręcamy w lewo w drogę w las. Dochodzimy nią do zabudowań w Kołaczkowicach, skręcamy w prawo, następnie w lewo i idziemy cały czas prosto, aż do drogi na Strzałków, w którą skręcamy w lewo.

We wsi Strzałków urodził się w 1791 r. Henryk Dembiński, któremu poświęcony jest obelisk. Był polskim generałem, podróżnikiem i inżynierem. Dowodził wojskami polskimi podczas powstania listopadowego w 1830 r. Po powstania wyemigrował do Francji, gdzie związał się z Hotelem Lambert. Brał udział w powstaniu węgierskim w 1849 r. dowodząc węgierska armią północną.

Za pomnikiem gen. Dębińskiego skręcamy w lewo i podążamy na południe drogą asfaltową (zgodnie z czarnym szlakiem rowerowym). Biegnie górę doprowadzając nas do wsi Błoniec; tam idziemy w prawo i dalej asfaltem. Przed ostatnim domem od drogi głównej odchodzi polna w dół. Przechodzimy przez sady i schodzimy do Szczaworyża. Małopolska Droga św. Jakuba przebiegać teraz będzie przez Ponidzie, region położony na terenie Niecki Nidziańskiej, nad środkową i dolną Nidą. Usytuowany pomiędzy Wyżyną Kielecko–Sandomierską a Wyżyną Krakowsko-Częstochowską. Występują tu wzniesienia z okresu miocenu, zbudowane głównie ze skał gipsowych. W południowej części regionu dominuje krajobraz nizinny. W celu zachowania wartości przyrodniczych i kulturowych tego obszaru powołano Zespół Parków Krajobrazowych – Nadnidziański, Kozubowski, Szaniecki. W licznych rezerwatach przyrody Ponidzia występują relikty roślinności stepowej. Spotykane są tu często podmokłe łąki, torfowiska i stawy rybne. Ponidzie jest regionem rolniczym. Najważniejszymi ośrodkami regionu są: Pińczów, Busko–Zdrój, Jędrzejów i Kazimierza Wielka.